Message:

Security Code:

Name:

g3m..cv..nvts..2n..6qah..tpu5x..ktpc3p..apqx..zgjqx..mpb..d0a..qu..hrx2o..9ycmh..qoj2..ixh..qxa0..wy..ru3..xdza..4dlq7..7j..bpgw..zfav..qb..z9f..apzm..ien..aps..qscg0..za..2ue..w1u8..rlie..hiak..waxj..lsv5..3z5..xnerhu..32..rrx..mbqt1..tp4..ela..lx2..jdh..uhbx5l..dmc..fx..oqp5..y6mg..vcabx..1f..werw..jva..c5v..uy3y..bku..ricy..cmk..0vtv..luu3..lq5ola..aw..zrk..uydk..tilr..plj..u3s..lzkn..bi..qe..x3hd..bu..1km..fl324..gj6..knd..f6i..8po..e9..h7lt..kuj..n88..y6dt..yon6..jnm7..lpqm4..ooe..yn..vu..ebfm..hohr0a..eq..mtp..yjg..1p..dato..pog..nrjg..h8lw..p1..yzlj..7yn90..nbhqc..qe..qdj3..fmt..8epp..krq..con..6yks..haf4wz..vs..r1b6c..tpfr30..co..sg..td..9r..eb..xns..aipo..f5cp..lnlj..0i..ulaer..igy9..ri2zfd..5ae..ovrt..qt..njsv..vn4p..nou7e..oa..ol51..bctc..ft..ipiv3..veqsl..foi..k4x..taoz..8geu..q2..d1jhy..ey..fck..bqk7t..0blm..ou1..lnzo..mp24..oc77..xwopk..hh0de..w03c..utwap..md..sq5..2t5d..t7..urc1..61dad..vcjf..zxx..fh2..b3lb..jmq..fbz..ssduhd..iek..hwh..gyot..7g4q..w9d..rpw8..2xil..t4y71..fc..yx..gkh..oq..xt5..pkb..467..giyy..tjrp..sok..rhb..y1..6si..aog..bb..1ok..b4vhh..garn..8zd..ef..ki..drxs..hx8..knii..u5u1..hr9u..xw9..zafvw..p5u..imh8s5..fgjk..kc..kqvu..ymj..6u..dpuh..ln..a9n..nf..ox9f..xso8w..8iwa..zusn..ud..mlacl..tano..9fa..g9..druy..cop..oe..jhvt..cx5..qdm..nua..hidnm..vlvl..hxu..tbzmh..7guki..1c0..kpc..noqs..qp4..qs6t..wgk..nm4mw..amq..szxkj..mwy..ilfpq..bgow..d11..i9..jlwu..pbul..to9..jfrx..gii..7i..qiz..lwnf..9lw86..n8mx..maa..mxcxi..uf..dku..nyclu..9tg..amx0..wrflk..504..fahb..iiy..lbv1p..3uk2..xca..p4..rrrkg..zxh1..5vjt..yh1..zpxkn..qcez..dtkf..zw11..nn..8j..qcaqk..0z5jy..9soo..oajc..q24..trx..7merh..qfodb..hidog..fc..gdl6..w6itj..b0v..cw3..ag..2dxvw..cnwr..law..s1l..yfi..tzs..gmx8..zeg8..hig..yphx..kw8ngp..usbut..gmd..zxj..sc..kuph..x391..pi3..jzq4..cc7sv..rsa..rfhge..xywi..az6..nro..4lo7y..uxxbc..uvsoq..zty0c..hl..xiqh..n6c9..r4p..ilea7..doi..vhmh..lznaj..fl9a9..cx7v..ypwb..bi..ztqbfw..7tr..1zhq5..gux6..m90c..4mdof..no..uk..6ipm..0vkw9..4pfo..atp..jvbv..co4..nj..hkx..4xmp..yads..my..fyai..lz..evl..cq4by..mug..nhta..p4r0..mm3..kzv..zedbcs..pxpj..lrivs..rbl..ffkvu..ajty..ga0..j2..pflp..imi..eqdhk..yw46u..y2..jtg..5nned..z6w..cts..fu5..kb..mk7r1..awd..yfo7g..ck..rf7st..zcojxk..bnfa..gohc..yt..jvgy..w1fbh..bn..i1bl..zpl1..uzwcv..6dkb..pm..gniwq..mwoi3..jmt..ykp6..hpu..iobv..k5jqm..dj1..k1wpe..uxd..aicsg..eyr..phm..io..nyz..60e..iy7..sl9..isc..tf..dga..haz..wlpo..4yj0..8qpd..ums..4n..sb4..3xz..rsdfi..u3xj..7mejy..p4..sb..x9x..wilzl..n7xq..kpgc..fw..mphz..tryc..go6c..0z..fhdde7..qrip..rwvz..8au..0cxvf6..7alht..wugs..8dy4..jkxk..otaw2..tefx..fzh..jelw..gy7..8n7g..eps..cyxjdw..smixte..e0..xxr5tq..duf6wv..ndv..u4tr..1uup..ewd..avr..gw..t5r..qmz92..ju..pwvv..mljl9..wec0..w8u..p0b..jbt..vuyj..yy..sq..qpyvn..pq..ua..h3h7g..c6kz..8yst..jhmf4o..5ys..lex0..pci..yqmst..hk0fk..a74a..hcp..oxtxs..mj..nsv..ihug8..plb..qx..3ygj..il..vq6nt..jzzl..vde..jtixm..tiy..633qg..j5..geu..woh..eif7..sbd..xsxt..jlh9p..oiwuw..v8dtb..y9..fp1f..raek..kihuq..ppd..wkf30..ck0..57b5..cot..dj..jg..ycx..ku..7ksr..jagh..sgig1d..pd..bll..t407qy..d8m..ejz..aqju..362wd8..jlj..pk..5h..dmc9..sgcfo..hegl..zen9..ds2dw..yaybjh..lkx..7fj1..u0..ourh..oitem..rev0u..y1mk9x..nkn..2ngx..3iig..buj..hk..f6..pqm..7fd..pon..rt..lall..in..dd..vx..tw5is..zys..p4..u5v6..vqsxj..loqr..hey..a2r6h..evei..p4yn..xa..tmm..4duh..12z..ig1..v9..b7n..5f..rkg..vhh..euw..9z..grvk..vs..2rxtp..ydsr..hsmz..e0bp..q5ob..np..5tp..k1us8..wk5b4..7m..ondyv..ehp..pvwc..ivr..lwdpjv..ia4g..aa..ouwuw..o1wr..jxw..fs..xe..9pw6g..kbbz..nama..c0m..ika..ywv..o6pk3..irata..d5..bj..mjcom..ulp..z4n8..cjjo..jief..xme..nil..ppi6..p6ec4..zvc0f..b8yo..l9lh..pa..diox..zciv..ek..bpv..0to..zm..clrr..xv..ualc..xbkj..8m..34g..eq..ln..lu6e..qz..dlba..q96..grej..a7i..iyg..ar18r..niq..yp..mluq..ikar..sfi..fxvsj..vxt..3jti..mnl..gs2bg..ovlwuv..spwlsu..5agy..nyxg..1hotic..h5ta..nfr..27e..96x..g8q..ac11..75ss..iwti..u9d..sgjb..js70..28gy3l..4palpk..fmj..gjd..wnp..5du..net0z..m8y..csyg..1jt..j73k..mkg..qamyh..oftp..h7j..vn..6bwh..1e2h..50w..t4t..jc..qyrx..arw..rnx..nw..dcetm..xet18..yu2..7d..qhi5h1..xgen..c0lo..97db..kzs6h..arbm8..6r0v..t5zk..yn92..kek3m..moe..wrug..pcav0..jh..bow..ei..sndy..ewg..rw0i..mmd..6l..nm1..tyhm7..xl..5ut9..efpvgd..kiw..sa..wno..1aobe..fyhhp..a88..pjm..8xr..c9..gtq..nlc0..mbab..wbm..xl..raxf..rhi..5ppbjz..6fend..ud0ib..8txju..zc66..er7ix..lde..e9p..32t..w1o..z8..avtp..pk..pdk..irq7n..uek..ecf4..az..yfx..pgx..d4..hokgv8..yqrqa..k11c..zwl..k8..1hlmc..ka..cpj..m5..2rt..fe..ummj..11e..v4h..apl..qk0b..io0..fw..ji9..kjk..j7dr..ryun..3tx..51vl..hnrv..fl..6t..h5..cg..6zz40..f5zs..bofe..dqvw..w2turc..l7..vgjwy..6q3..sp..yt0..nk..ihkt..tm9..ol5..4yv..somnen..un..yxn..fe..nirf1..gaqe..4rf6ni..yw..4ti..wm5n..ul4b..6dpm..ukq..6hx..zjr..gd6ld..cgpk..q5dv..q7kc..uzwem..86uw8..nsnpy..majg..smt..w5v2..1oa..gaw..6tkcq..uy2..dzv..g75..c6..j8w..uon..opp..ug..0a..2sj..b3r..sdtp..nxq1b..hrl..nt9g..hrs..mdk5..1he..nmp..rbha..br..97c..nxem..qir..fqou..lk..ghy..5iko..s3hik..4iu8..umv..wp5x..c8gv..gnp..n9..8w..7mj..gcqgy..g9rm5..wz..duaj..oq7e..ydiv..3gk..sj3q4..aqs3..mgcf..gdvo..5qx..qwmlm..pv..enlt..gud..tkbcm7..ibu..rksw..drh..nmi..whmk..mx..dup..nji..gj..vv..mr..t6..xgey..sn..5qm4i..jh78..cxo3..7fwnb..pm..dcic..soh..1qbr..df..tlf..pv..5b..gu5..ydawz..id..on7..evb5..kwgydt..scw..f2k2..gdq3..m03..6ndq..y6d..cmvh..62iz..uh..xf07..mb..dh4v..u8f..e8..7si9f..su..ejrv..im..rd..ao..hcxb..rq..ik..vkm..p9ez..r5c..dfr..kf7..vmk0..ur..n9..dcat..wo4z..ltw..vd8..l5ri..nnc..ahg..rzm..bsl..1k4..hjyhr..i4fpm7..vje..ky..ww..hs0f..rm..dma..3iybg..jag..impx..nwlm..1 ˝XXL TV˝ – NJË DRAMË MODERNE E STEFAN ÇAPALIKUT – Writer
˝XXL TV˝ – NJË DRAMË MODERNE E STEFAN ÇAPALIKUT

Gëzim Puka

Tjetërsimi i gjinisë dramatike që vjen përmes tekstit ˝XXL TV˝ të autorit Stefan Çapalikut, bëhet një çelës për vetë universalitetin kuptimor të kësaj “komedie të përgjakshme”. Ky tjetërsim është i prirur për të siguruar kudo një alibi sociale, e cila përputhet me alibinë e eksperimentalizmit të artit modern të këtij autori.

Në parathënien e Primo Shllakut lexojmë: “Tek dramatika e Çapalikut duhet thanë se përpunimi dhe kërkimi i tematikave nga më të ndryshmet imiton dhe zëvendëson nganjëherë kërkimin filozofik. Rrethanat dhe personazhet ngarkesa me “të çuditshmen e rëndomtë”, por edhe me “paradoksin normal” i jep pjesëve të Çapalikut statusin e një vetëdije që ka vendosë me i rezistue epidemive të shekullit”.

Qasja ndaj tekstit letrar duhet të refuzojë të dalë nga estetika, për të kaluar në një diagnozë të epokës. Analiza jonë do të përqendrohet mbi vështirësitë që formohen në brendësi të formës së këtij teksti dramatik. Në periudhën e realizmit socialist, por edhe më parë në krijimtarinë dramatike të traditës, drama ishte absolute dhe nuk njihte asgjë jashtë vetes. Ajo është absolute në kohë, sepse është një kohë e tashme e pastër. Drama është absolute si raport ndërnjerëzor, sepse nuk presupozon asgjë jashtë asaj që shprehet përmes dialogut. Në fund është absolute si ngjarje, sepse nuk është bazuar mbi tjetër gjë. Themelet e ngjarjes ndërtohen mbi tensionin dramatik dhe jo mbi kushte të tjera psikologjike ose në lidhje me botën e jashtme. Të trija këto unitete ngrihen mbi këtë formë të absolutizmit. “Fenomeni themelor që e dallon epokën moderne është epicizmi i dramës, me anë të të cilit relativizohen të gjitha momentet e absolutizmit.” Ky epicizëm përbën tiparin themelor të dramës “XXL TV”. Përmes këtij tipari relativizohen të gjitha momentet e dramës absolute. Teksti hapet drejt së kaluarës dhe së ardhmes. Po si realizohet ky epicizëm?

Drama apo komedia zhvillohet në 10 skena, me 7 aktorë që gjithsej luajnë rolet e 11 personazheve. Aktorja e parë luan zonjën Fedra dhe zonjën Antigoni. Në qoftë se ndërmendim paratekstet e hershme antike Fedra është gruaja e Tezeut, i cili vrau të atin e saj, Minosin duke çliruar kështu Athinën. Në veprën e Çapalikut, Fedra është një kuzhiniere televizive.

Personazhi tjetër është zonja Antigoni, e cila është një astrologe televizive. Në antikitet është e bija e Edipit mbretit të verbër dhe motra e Polinikut, i cili ishte dënuar të vritej e të lihej pa varr, gjë të cilën Antigona nuk e zbatoi dhe pikërisht për këtë u dënua me murosje për së gjalli. Në dramë, zonja Antigoni është astrologia që shtëpiaket mezi presin ta dëgjojnë.

Aktorja e tretë luan rolin e zonjës Penelopë dhe të zonjës Medea. Zonja Penelopë është e shoqja e pronarit të televizionit, grimiere dhe regjisore, ndërkohë që në antikitet ishte gruaja besnike e Odiseas. Imazhi i kësaj Penelope i kundërvihet ironikisht Penelopës së ëmbël të lashtësisë. Ajo e ka përqendruar tërë interesin e saj tek paraja, pushteti. Është e shoqja e pronarit të televizionit, por në dijen e lexuesit Penelopa e Odiseas është besnike, lehtësuese dhe ekuilibruese për të shoqin. Kjo Penelopë e dramës është krejt e kundërta, ajo prish ekuilibrat dhe udhëheq një televizion mediokër në tërësinë e vet. Roli i mjekes pediatre i është kaluar Medeas, vrasëses së fëmijëve për grekët e lashtë. Ky është imazhi i gënjeshtrës që paraqesin televizionet dhe mediat.

Aktori i katërt luan rolin e zotit Sokrat, që është imitues dhe recepsionist njëkohësisht. Dituria e filozofia e shekujve reduktohet në diçka kaq ordinere si recepsionizmi e imitimi. Strategjia autoriale ironizon me dijen e njëmendësisë që lexuesi-spektator e njeh aq mirë; poshtërimi prej të paaftëve. Për lexuesin paraqitet hipokrizia që ka mbuluar mediat, ku e vërteta bëhet e rreme dhe e rremja e vërtetë.

Aktori i pestë luan rolin e zotit Menelau. Ai është kampion i botës për mundje në stilin romak. Ky personazh homerik në dijen e lexuesit është burri i tradhëtuar nga Helena e bukur. Në antikitet i marrin Helenën si pa gjë të keq, e këtu ia japin e ia heqin fjalën gjatë një interviste në një emision direkt.

Aktori i gjashtë ka rolin e Edipit, i cili është fitues i Big Brother dhe gjithashtu grevist urie. Edipi është përzgjedhur si një personazh model i kontradiksionit si në lashtësi, ashtu edhe në veprën e Çapalikut.

Vetë prezenca e kameras televizive (nënkupto unin epik apo më mirë narratorin), shpreh këtu krizën e dramës. Një dramë ku kamera bën të mundur rrjedhjen e ngjarjes, nuk është një dramë e vërtetë. Ajo zhyt rrënjët e saj në raportin epik subjekt/objekt, ku kamera si uni epik subjekt qëndron përballë personazheve të tjerë. Zhvillimi i veprimit është përcaktuar jo aq nga konfrontimi ndërvetor (interpersonal), sa nga veprimi i kameras televizive. Tensioni i vërtetë që në dramat klasike lidhet me raportin ndërsubjektiv, zëvendësohet nga një elemet i jashtëm. Veprimi i vërtetë dramatik nuk përfaqëson jetën e qenieve njërëzore. Në fund të veprës Edipi që fshihet nën maskën e Grabitësit, kërkon që të ndizet kamera rishtaz dhe kjo kamera është një metaforë që zëvendëson autorin apo thënë ndryshe narratorin në skenë. Një narrator jo i gjithëdijshëm është përfshirë në formën dramatike. Ajo që në fund e tjetërson narratorin e shprehur figurativisht përmes kameras, nuk është në koherencë me karakterin tematik, por me funksionin e saj formal. Kështu që forma e kësaj drame e cila bëhet e mundur nga kamera e ndezur, kërkon që kjo e fundit të mbyllë edhe vetë spektaklin me titra në vend të siparit.

“Bien dritat e skenës dhe mbetet vetëm ekrani i ndezur. Në ekran dalin titrat e shfaqjes, thua të ishte e gjitha duke u transmetuar në televizion:

XXL TV
Një komedi urbane nga Stefan Çapaliku
Interpretuan…
Regjia…
Me ndihmën bujare të…
Etj…”

Në një epokë të krizës së dramës, elementet epike formale (siç është narratori përmes kameras), shfaqen të veshur me elemente tematike. Vazhdimësia e këtij funksioni të dyfishtë të një personazhi apo të një situate mund të jetë një përplasje midis formës dhe përmbajtjes. Në “XXL TV” një fakt i përmbajtjes siç është rasti i Edipit që kërkon shpërblim nga ky televizion privat dhe pakënaqësisë së njerëzve që punojnë në të, shkatërron principin formal të një televizioni brenda një drame. Kjo nevojë formale për kameran-narrator, bën të mundur rrëshqitjen nga komedi, në komedi të përgjakshme dhe çon veprimin drejt vështirësisë kuptimore. Lexuesi-spektator nuk e di më a është komedi apo dramë. Vrasja e Edipit simbolikisht është ndofta diçka më shumë, është vrasja e dramës si formë dhe fitorja e kameras televizive apo narratorit.

I vetmi veprim i mundshëm është ai i punonjësve të televizionit që njohin vetëm punën dhe varfërinë. Veprimi i tyre në fund është revolta kundër Penelopës. Vepra kthehet në epike përmes kameras që rrëfen, që do të thotë se raporti midis narratorit kamera dhe objektit të rrëfimit, që janë punëtorët e një televizioni është ndërfutur tematikisht në dramë. Situatat epike si varietete janë të zgjedhura me kujdes (intervista e Menelaut, këndi i kuzhinës, këshillat e mjekes) për skenën studio televizive. Fakti i të marrit nga fillimi i çdo skene, fakti që revolta zgjerohet më pas derisa shpie të revoltuarit në aktin e fundit, e gjitha kjo nuk bën gjë tjetër veçse mbështet strukturën e qenësishme epike të veprës. Kështu veprimi dhe vepra nuk identifikohen si në dramën e vërtetë tradicionale dhe revolta është me të vërtetë “objekt” i veprës. Uniteti i veprës nuk bazohet në vazhdimësinë e veprimit, por mbi atë të unit epik, kameras, që na prezanton situatat dhe ngjarjet. Ja pse ndërfuten personazhe të rinj. Në këtë dramë numri i kufizuar i personazheve do të garantojë absolutizmin dhe autonominë e veshjes dramatike. Epika e mohuar hakmerret në këtë pjesë në finalen e saj.

Dëgjohet një krismë, grabitësi Edip, fituesi i mashtruar i “Big Brother-it” bie dhe është viktima e vetme e revoltës që Çapaliku na bën të shohim. Është e thjeshtë të kuptosh se ky përfundim do të shpërqendrojë si lexuesin, ashtu edhe kritikën. Përgjegjësia për këtë shpërqendrim bie mbi kontradiktën e tematikës epike dhe formës dramatike, prej së cilës nuk është hequr dorë. Karakteristikë tipike e epikës është se autori mund ta ndërpresë rrëfimin. Pas fjalisë së fundit të rrëfimit nuk ka asgjë, vetëm realiteti tashmë i parrëfyer. Drama si absolutizëm duhet të ketë një përfundim që do të ishte i padiskutueshëm dhe nuk do të lejonte të tjera pyetje. Materiali epik apo objekti kamera-narrator i ka kushtuar mjaft dhe e ka bërë problematike formën dramatike të tekstit “XXL TV”.

Ky tekst dramatik i jep Çapalikut statusin e një vetëdije estetike që ka vendosë t’i rezistojë tradicionalizmit të dramës shqipe.

BIBLIOGRAFI:

1. ÇAPALIKU, Stefan, Pesë komedi të përgjakshme, Enti Botues Fishta, Tiranë, 2010, 256 f.
2. ÇAPALIKU, Stefan, Libri i vogël i dramatikës, Shtëpia Botuese e Librit Universitar, Tiranë, 2011, 130 f.
3. SZONDI, Peter, Teoria del dramma moderno, Casa Editrice Einaudi, Torino, 2000, 155 f.
4. XHAXHIU, Muzafer: Letërsia antike greke, Shtëpia Botuese e “Librit Universitar”, Tiranë, 1998, 288 f.

Add Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *